Je overtuigingen en wereldbeeld veranderen

#7 – Met muzikant en blogger Pepijn Vermeulen

Je overtuigingen en wereldbeeld veranderen

In deze podcast spreek ik met Pepijn Vermeulen een blogger en muzikant uit Brugge. We spreken in de diepte over overtuigingen en wereldbeelden. Een wereldbeeld wordt in coaching ook een referentiekader genoemd. Dit zijn de overtuigingen of informatie  waarmee je kijkt naar de realiteit (American Psychological Association, 2009). Je kunt het vergelijken met een bril die je op hebt. Deze bril kleurt je beeld en het wordt gevormd door je opvoeding, ervaring, cultuur en samenleving. Vaak zijn we niet bewust van de bril waardoor we kijken naar de wereld en stuurt het onbewust onze acties. Waarom is het belangrijk om bewust te worden van je bril en je wereldbeeld bij te sturen?

Bewust worden van je wereldbeeld, overtuigingen, de soorten

Overtuigingen veranderen

Ons wereldbeeld stuurt de meeste van onze acties in ons leven. Dit wereldbeeld bestaat uit overtuigingen en regels, hierdoor kun je snel bepalen wat juist is in bepaalde situaties. Dit bespaart ons veel tijd, energie en het beschermt ons tegen een realiteit die anders verwarrend en onvoorspelbaar is (Ivtzan, 2015). Tegelijk zorgt het ervoor dat we minder flexibel worden. Hier bespreken we vijf verschillende soorten:

Trauma

Ten eerste zijn er overtuigingen die ontstaan uit trauma. Bijvoorbeeld wanneer we als kinderen worden gebeten door een woeste hond maken we de regel “Alle honden zijn gevaarlijk.”. Deze regel is niet flexibel en zal ervoor zorgen dat je honden gaat mijden. Wat in buitengewone gevallen in fobie kan transformeren.

Zelfconcepten

Als tweede hebben we zelfconcepten, dit zijn de overtuigingen en gedachten over wie we zijn. We hebben ook overtuigingen over onszelf, deze leren we van onze omgeving. (Aronson et al., 2005) Hierdoor kunnen we zelfkennis en een ego opbouwen. In sommige gevallen zijn deze overtuigingen te beperkt voor onze complexe realiteit, wanneer dit het geval is spreken we van limiterende overtuigingen. Deze hebben we onbewust opgenomen en kunnen ontstaan uit een slechte interpretatie van de situatie (Robbins & Robbins, 2001).

wereldbeeld en referentiekader

Bijvoorbeeld je moet een presentatie geven op het werk. Het is 17 uur en al je collega’s willen naar huis, ze zijn moe van de lange vergadering deze middag. Je geeft de presentatie en je ziet dat niemand geïnteresseerd is. Hieruit maak je de conclusie dat je slecht bent in presenteren, omdat je geen aandacht kunt vasthouden. Deze situatie had een sterke emotionele invloed op jou en je maakt de regel : “Ik ben slecht in presenteren.”. Dit is net een limiterende overtuiging geworden en zal ervoor zorgen dat je minder goed zal presenteren volgende keer.

Regels

Ten derde hebben we regels die ontstaan uit onze ervaringen en zelfconcepten. Dit kunnen we vergelijken met de waarden die we hebben of het wetboek dat we voor onszelf hebben opgebouwd. Met deze regels beoordeel je jouw acties en gedrag. Deze ontstaan vaak in onze jeugd als reactie op onze ouders, als kind hebben we de behoefte om geliefd te worden door onze ouders. De regels die we leren als kind internaliseren we en ze worden ons wetboek (McKay & Fanning, 2000). Bijvoorbeeld als je ouders woedend werden elke keer als je kamer niet proper was dan leer je de regel “Ik moet mijn kamer proper maken.”.

Op zich is een propere kamer niets negatief, zolang je geen negatief gevoel voelt wanneer het niet zo is. Vanaf dat je dit gevoel krijgt kan het zijn dat je worstelt met een limiterende regel. Wanneer je niet aan deze regel voldoet, zal je innerlijke stem jezelf afwijzen, omdat je niet voldoet aan de regel. De reden waarom dit gevaarlijk is, is omdat we nooit perfect zijn en de realiteit zal nooit 100% voldoen aan onze verwachtingen. Waardoor we met een negatief gevoel blijven worstelen.

Negatieve geloof

negatieve geloof, jan geurtz

Ten vierde wanneer een negatief zelfconcept nog een diepere laag aanneemt dan spreken we van een negatief geloof. Dit zijn de delen van onze persoonlijkheid waar we onszelf op afwijzen (Geurtz, 2009). Dit negatieve geloof heb je opgebouwd als bescherming tegenover je omgeving. Het zorgt ervoor dat je het omgekeerde zult nastreven en geaccepteerd zult worden. Bijvoorbeeld je hebt de kernovertuiging “Ik ben dom.”, dan kan het zijn dat je er alles aan zult doen om een carrière als professor te verzegelen. Dit doe je, omdat je in die positie wordt gezien als slim, toch is alleen een bedekking van de afwijzing die diep in jezelf zit.

Vuistregels of heuristieken

referentiekader

Als laatste hebben we heuristieken, dit zijn vuistregels die we gebruiken om beslissingen te maken wanneer er weinig informatie beschikbaar is (American Psychological Association, 2017). In Daniel Kahneman (2015) zijn boek “Onfeilbaar denken” legt hij uit dat we twee manieren van denken hebben, systeem één en twee. Systeem één zijn onze automatische manier van denken. Het werkt snel, kost weinig energie en werkt onbewust. Systeem twee is onze bewuste zelf, deze beschouwen als de “ik”, de administrator van het systeem. Heuristieken werken vaak met systeem één, ze werken onbewust, waardoor we niet beseffen dat ze ons denken sturen.

wereldbeeld

Heuristieken besparen ons tijd en energie, maar het blijven simplificaties die ons rationeel denken in de weg staan. Ze helpen bij kleine beslissingen of simpele manieren van denken. Vanaf het moment dat informatie complexer wordt staan deze vuistregels in de weg van kritisch denken (The Interactions of Heuristics and Biases in the Making of Decisions, 2014). Deze heuristieken zorgen dat we te maken krijgen met bias en errors in ons denken (Dale, 2015, p. 97). Wat heeft dit nu als effect? Laten we het even testen, waar heb je het meeste kans om te sterven?

Wanneer je mee vliegt in een vliegtuig?
Of wanneer je mee rijd met een auto?

Wat denk jij? (Stop en denk hier even over na.)

De kans is groot dat je zei een vliegtuig. (Toch niet? Proficiat dan ben jij niet het slachtoffer van heuristieken!) De kans dat je sterft in vliegtuig is 1 op 5000, wanneer je in een auto zit is dit 1 op 84 (De Standaard, 2013). De reden waarom we denken dat een reizen met een vliegtuig gevaarlijker is komt doordat dit een veel groter nieuws is wanneer er één neerstort. Terwijl er elke dag mensen sterven in het verkeer, alleen zien we dit veel minder. Waardoor we intern de vuistregel maken “Vliegen is gevaarlijker dan rijden”. Hetzelfde doen we met andere dingen zoals mensen van een andere afkomst, racisten, Donald Trump supporters, linkse stemmers, rechtse stemmers… we maken vuistregels over deze personen waardoor we ze niet anders kunnen zien dan onze vuistregel.

Deze heuristieken belemmeren ons om ons wereldbeeld te vergroten en de wereld te zien voor wat ze is.

Nu je weet wat een wereldbeeld is en hoe het jou kan limiteren. Maar waarom is het belangrijk dat je er bewust van wordt?

Wat je ziet is wat je zal zijn

limiterende overtuigingen veranderen

Mihaly (2020) schrijft in zijn boek “Flow” dat elke persoon op elk gegeven moment slechts een beperkte hoeveel informatie aankan. Sterker nog, we hebben maar een beperkte hoeveelheid informatie die we kunnen opnemen in ons leven. Deze informatie bepaald de inhoud en kwaliteit van ons leven. Onze aandacht selecteert de relevante informatie uit onze omgeving en zorgt dat we die kunnen verwerken.

wereldbeeld

Wat nog belangrijker is, is dat onze gedachten, gevoelens en herinneringen worden vormgegeven door de manier waarop we aandacht hebben. Deze innerlijke wereld schept dan opnieuw wie we zijn. Waardoor het “zelf” ons ego gemaakt wordt en opnieuw bepaald waar we aandacht aan geven.

Als we niet opletten en dit proces onbewust doorlopen, dan brengt dit ons op een pad dat we niet willen bewandelen. En worden we een persoon die we niet willen worden. Daarom is het belangrijk dat controle nemen over dit proces en bepalen wat we binnenlaten in onze aandacht. En binnenin kijken wat onze aandacht onbewust stuurt. Alleen op deze manier kunnen we bepalen wie we worden.

De podcast

En wat heb jij geluk zeg! We hebben er net een podcast over gemaakt. Dus als je controle wilt krijgen over wie je wilt zijn, beluister de episode met Pepijn. Je vindt de link bovenaan (youtube) of onderaan (spotify).

Bronnen:

Ivtzan, I. (2015). Awareness Is Freedom. Adfo Books.

American Psychology Association. (z.d.). APA Dictionary of Psychology. https://dictionary.apa.org/. https://dictionary.apa.org/frame-of-reference

Aronson, E., Wilson, T. D., & Akert, R. M. (2005). Social Psychology. Prentice Hall.

Robbins, T., & Robbins, A. (2001). Awaken The Giant Within (New ed). Simon & Schuster.

Csikszentmihalyi, M., & Moerdijk, H. (2020). Flow. Van Duuren Media.

American Psychological Association. (2017). Pardon Our Interruption. https://www.apa.org/pubs/highlights/peeps/issue-105

Kahneman, D. (2015). Ons feilbare denken (25ste editie). Reed Business Education.

The Interactions of Heuristics and Biases in the Making of Decisions. (2014). Exposé Magazine. https://projects.iq.harvard.edu/expose/book/interactions-heuristics-and-biases-making-decisions

Dale, S. (2015). Heuristics and biases. Business Information Review, 32(2), 93–99. https://doi.org/10.1177/0266382115592536

De Standaard. (2013, 29 juli). kans per mensenleven. https://www.standaard.be/cnt/dmf20130729_00674226

gevaren meditatie