Wat is mediteren – Simpel en duidelijk

wat is mediteren

In dit artikel gaan dieper in op het onderwerp “Wat is mediteren?”  – Van Oost naar West, meditatie wint aan populariteit. Wat ooit een religieuze activiteit onder de boeddhisten was heeft de afgelopen jaren een opmars gekregen in het Westen. Dit is onder andere te danken aan onze hele drukke maatschappij die verlangt naar een manier om te ontspannen. Toch gaat meditatie dieper dan ontspanning, ieder gebruikt het op verschillende manieren met verschillende doelen.

Wat is mediteren?

De oorsprong van het woord meditatie vinden we bij de eerste zendelingen uit de 16de eeuw. In Japan zagen ze zen-monniken in stilte zitten, ze veronderstelde dat deze monniken nadachten over religieuze thema’s. Dit was helaas een verkeerde veronderstelling. Hierdoor kreeg deze activiteit het Latijnse woord “meditari” dit betekent: overpeinzen. Het duurde eeuwen voor we in het westen onderzochten waar deze monniken werkelijk mee bezig waren. (Maex, 2006)

wat is meditatie

In zijn boek “Awareness is Freedom” omschrijft Dr. Itai Ivtzan mediteren als volgt:“Meditation refers to a family of techniques which have in common a conscious attempt to focus attention in a non-analytical way and an attempt not to dwell on discursive, ruminating thought.” (Ivtzan, 2015, p34) Wanneer we dit in het Nederlands vertalen betekent dit dat meditatie een verzamelnaam is voor verschillende meditatieve technieken. Wanneer we mediteren onderzoeken vinden we twee eigenschappen terug:

  1. Bewust proberen: Tijdens het mediteren proberen we bewust onze aandacht te focussen op een gekozen punt (een kaars, de ademhaling…) zonder hierover na te denken.
  2. Niet – reactief: We proberen geen mentale reactie op te roepen terwijl we onze aandacht richten. Indien deze toch opkomt, merken we dit op en keren we terug naar ons focuspunt.

Betekent dit dat we niet mogen nadenken tijdens het mediteren? Dit is één van de meeste voorkomende foutieve overtuigingen bij mensen die beginnen met mediteren. (Hier komen we later op terug).

Wat is mediteren

©Francesco Ungaro

Net zoals Eskimo’s meer dan 30 woorden hebben voor sneeuw zijn er verschillende Aziatische woorden die verwijzen naar wat vandaag de dag “mediteren” noemen. Matthieu Ricard omschrijft twee woorden: “bahavana” uit het Sanskriet, dit betekent “cultiveren” en zijn Tibetaanse gelijke “gom” wat “vertrouwt worden met”. In zijn visie staat meditatie voor het vertrouwt worden met een accurate kijk op het leven en het ontwikkelen van positieve eigenschappen in onszelf. (Ricard & Chödzin, 2010)

Beide definities spreken over het ontwikkelen van een echte manier van kijken naar ons leven en de wereld. Tijdens het mediteren leren we onze automatische gedachten herkennen, we stoppen met ze serieus te nemen en kijken naar het leven en de wereld zonder onszelf te verliezen in gedachten. Matthieu voegt hier aan toe: “De ontwikkeling van positieve eigenschappen.”, dit kan zijn onder de vorm van bijvoorbeeld: “compassie”  van als gevolg van “hartmeditaties”.

Dit is de basis van wat mediteren is.

Er bestaan twee verschillende vormen van meditatie:

formele meditatie

©theformfitness

De formele vorm – Dit is de vorm waar we tijd voor vrijmaken we stoppen onze plannen en activiteiten, nemen de meditatie houding aan en we kiezen een bepaalde tijd om stil te zijn. Bijvoorbeeld: Je mediteert in ochtend 20 minuten na het douchen, op je meditatie kussen. Deze vorm van mediteren vergroot je concentratie en versterkt je meditatiebeoefening het sterkste.

informele meditatie

©kellymlacy

De informele vorm – Wanneer we deze vorm beoefenen gaan we verder met het dagdagelijkse leven. Alleen voegen we er een element aan toe: aandacht. We zijn aandachtig wanneer we met de auto rijden, de afwas doen, wandelen met de hond… Deze vorm kan je altijd en overal toepassen. (Kabat-Zinn, 2005)

Je kan meditatie het meeste beoefenen door de informele vorm alleen is het moeilijk om hiermee te starten omdat je geest nog niet getraind is. Daarom is belangrijk om met de formele te beoefening te starten en daarna de informele toe te voegen.

De oorsprong van meditatie

Het is moeilijk om de wortels van meditatie exact te lokaliseren. Toch vinden we hints dat meditatie al zo oud is als de mens, zo vinden we beelden terug van de oude Egyptenaren die mensen in meditatiehouding afbeelden. (4000 jaar terug) (Fontana, 2010)

Wat is mediteren
Een betere bron komt uit het oude boeddhisme, 2500 jaar terug, meditatie werd hier gebruikt om wakker te worden en verlichting te bereiken. Ze worden meestal opgesplitst in twee categorieën: “samadhi” of  “samtha” (concentratie meditatie) en vipassana (inzicht meditatie). In het westen voegen we deze twee versies samen tot mindfulness.

Meditatie is terug te vinden in verschillende vormen van religie. (Niemiec, 2013) In het Taoisme wordt meditatie gebruikt om te beseffen dat de mens geen superieur wezen is, maar een element van de goddelijke Tao. (Mogelijk is dit gelijkaardig aan non-dualiteit). In het Soefisme wordt het gebruikt onder de vorm van dans. (De dans van de Melewi-orde – “Dansende Derwisjen”).

In het Hindoeïsme geloven ze dat de zichtbare wereld “maya”, een illusie is die ontspringt uit het onvermogen om de werkelijkheid te zien. Hier wordt meditatie gebruikt om de ware aard te leren zien. Ook in de westerse tradities is meditatie terug te vinden, meditatie hier bijvoorbeeld gebruikt in de school van Pythagoras. (Fontana, 2010) Je zou kunnen zeggen dat gebeden die in religie worden gebruikt gelijk staan aan mantra meditatie.

Wat is mediteren

©Chokniti Khongchum

De dag van vandaag hoef je niet meer te geloven in een bepaalde religie om de voordelen van mediteren te ondervinden. Een van de meeste objectieve vormen van meditatie is de mindfulness meditatie, die wetenschappelijk gebaseerd en geen geloof in religie vereist. Als je wilt beginnen te mediteren raad ik deze versie aan om te starten.

Wat is mediteren niet?

Personen die beginnen met mediteren hebben regelmatig valse verwachtingen over meditatie. Deze verwachtingen leiden tot teleurstelling of een foute beoefening. We zullen hier de verschillende misverstanden over “mediteren” aanpakken.

Wat is mediteren

©Matthew T Rader

1) Mediteren is slechts een ontspanningsmethode:
Veel personen starten met mediteren omdat ze gestrest zijn en willen relaxen. Het is een goede intentie om voor jezelf zorg te dragen en jezelf rust te gunnen. Toch is dit niet wat meditatie (direct) voor jou zal doen. Ontspanning kan het gevolg zijn van meditatiebeoefening, maar het echte doel is inzicht te krijgen in ons gedrag. We leren observeren hoe onze geest te werk gaat en in plaats van onze dagelijkse strijd met onszelf leren we onszelf kennen en accepteren. Deze andere relatie met onszelf is wat zorgt voor innerlijke rust en ontspanning. Ontspanning is dus niet het doel maar een bijproduct van beoefening.

2) Meditatie zorgt dat je in een trance geraakt:
Meditatie kan ervoor zorgen dat je een spirituele ervaring meemaakt, maar dit is niet het doel. Tijdens het mediteren proberen we aanwezig te zijn bij het huidige moment, we proberen hier niet van weg te lopen. Wees dus niet teleurgesteld als dit niet gebeurt.

wat is mediteren

3) Het is een religieuze praktijk:
Het is waar dat meditatie oorspronkelijk gelinkt was aan religie, de dag van vandaag is dit niet meer het geval. Het is een wetenschappelijk beoefening geworden die geen geloof in iets hoger vereist, iedereen kan het beoefenen.

4) Tijdens meditatie denken we niet:
Wanneer ik iemand begeleid met meditatie zeggen ze achteraf: “Ik kon me niet concentreren, ik was te veel aan het denken.”, dit is normaal. Veel mensen die beginnen met mediteren stoppen om deze redenen, ze denken dat ze niet kunnen mediteren. Ze kunnen mediteren, ze moeten alleen meer oefenen. Het doel van meditatie is niet om het denken te stoppen, dit is niet mogelijk. (Gunarantana & Hulskramer, 2018)

Wat is mediteren dan?

Tijdens de beoefening probeer je op te merken wanneer je geest afdwaalt, dan breng je hem terug naar je focuspunt. (Je adem, de kaars, een geluid…) Dit doe je telkens wanneer je de aandacht verliest. Het kan zijn de dit 10 tot 1000 keer doet in een meditatie. Hoe langer je mediteert, hoe sneller je dit proces opmerkt en hoe sneller je terug kunt komen naar het huidige moment. Op lange termijn zul je concentratie versterken en zul je momenten ervaren wanneer je geest volledig stil is.

5) Mediteren is reflectie:
Het omgekeerde wordt ook vaak gedacht, men denkt dat meditatie gelijk staat aan reflectie. Het moment waar je over alles nadenkt, dit geen meditatie maar reflectie.

Soorten meditatie

Alles waar we bewuste aandacht aan geven kunnen we classificeren als meditatie. Toch zijn er enkele hoofdcategorieën die ze verdelen en ze overzichtelijker maken.

1) Ademhalingsmeditatie:
Hier gebruiken we de ademhaling als focuspunt van onze concentratie. Wanneer we onszelf  verliezen in onze gedachten richten we onze focus op de adem en keren we terug naar het moment.

wat meditatie is

2)Visuele meditaties:
Deze vorm vind je veel terug in religie, hier gebruikt men een ingebeeld beeld als focuspunt voor de meditatie. In het boeddhisme is dit onder de vorm van een Boeddha of in het christendom kan dit Jezus zijn. Het kan ook een meer of een bos zijn.

Het kan ook gedaan worden met de ogen open, hier focussen we op een object voor ons. Bijvoorbeeld een kaars of een beeld.

soorten meditatie

©Clem Onojeghuo

3)Auditieve meditaties (op geluid):
Het focuspunt van deze meditatie is geluid, dit kan onder vorm van muziek of kunnen geluiden van de omgeving zijn. Bij muziek is het belangrijk dat deze geen tekst bevat omdat dit de meditatie moeilijker maakt. (Ik raad aan om in een bos te mediteren, de geluiden zijn zeer rustgevend).

4) Verbale meditaties:
Bij verbale meditaties gebruikt men woorden als focuspunt, men gelooft dat deze woorden een bepaalde energie of frequentie met zich meedragen. Zoals bijvoorbeeld: “Ohm”.

wat mediteren is

©Marcin Majdański

5) Actieve meditaties:
Bewegingen worden hier gebruikt als object van meditatie, voorbeelden hiervan zijn: ecstatic dance, yoga, wandel meditatie…  (Ivtzan, 2015)

Meditatie kan op verschillende manieren worden beoefent, probeer verschillende vormen uit en zoek de versie voor jou.

Meditatie oefening – De praktijk

Het is leuk om meditatie te bestuderen en hierover na te denken. Maar je zult nooit weten wat mediteren is en wat de voordelen zijn tot dat je het beoefent. Hieronder vind je een meditatie oefening die jou zal helpen om jouw eerste keer kennis te maken met meditatie.

Context:
Neem 10 minuten de tijd om de volgende meditatie oefening uit te testen. Doe dit op een plaats waar je niet gestoord zult worden.

De oefening:

  1. Ga zitten in een positie die voor jou gemakkelijk aanvoelt, of lig op je rug. Als gekozen hebt om te zitten, zorg dat je een rechte rug hebt en laat je schouders rustig zakken.
  2. Doe je ogen dicht en schenk aandacht aan het zitten of liggen zelf. Probeer de contactpunten met de grond of stoel te ervaren.
  3. Breng je aandacht naar de ademhaling, laat de ademhaling zichzelf ademen.
  4. Richt je aandacht op de buik, voel hoe de ademhaling je buik bol maakt of uitzet.
  5. Je zult merken dat je aandacht wordt meegenomen door je gedachten, als dit gebeurt merk je het op en ga je terug naar de ademhaling. Eventueel kun je de concentratie ondersteunen door je ademhaling met “in” en “uit” te benoemen.
  6. Wordt je gewaar van de korte pauze die tussen elke ademhaling valt.
  7. Op het einde van de meditatie focus je terug op de contactpunten met de grond of de stoel. Daarna bedank je, jezelf dat je tijd hebt genomen om zorg te dragen voor jezelf. Hier stop je de meditatie.
    (Dewulf & Williams, 2017), (Kabat-Zinn, 2005)

Gefeliciteerd met jouw eerste meditatie ervaring! Indien je dit nog niet hebt gedaan, neem dan nu 10 minuten om het te doen. Of plan deze 10 minuten ergens in jouw dag, het gaat je goed doen. Na de meditatie kun je jezelf de volgende vraag stellen: “Wat was mijn ervaring, wat heb ik opgemerkt?”

Plaats jouw resultaat in de opmerkingen.

Conclusie

Gefeliciteerd je bent tot het einde geraakt. Hier vatten we het artikel nog even samen:
Wat is mediteren? Meditatie is een oer-oude praktijk die mogelijk zo oud is als de mens. Tijdens het mediteren proberen we bewust aanwezig te blijven bij het focuspunt dat we hebben gekozen. We proberen hier niet over na te denken, indien dit toch gebeurt merken we dit op en keren we terug naar het focuspunt. Wanneer we mediteren cultiveren we positieve eigenschappen in onszelf.

Meditatie was eerst gelinkt aan religie, maar het is nu wetenschappelijk onderzocht en kan beoefent worden zonder te moeten geloven in iets hoger. De populairste wetenschappelijk vorm is mindfulness.

Het doel van meditatie is niet om te ontspannen, dit is een bijproduct van beoefening. We proberen het denken niet te stoppen, proberen niet in trance te geraken en we proberen niet te reflecteren tijdens het mediteren. (Toch kan dit allemaal vanzelf gebeuren en dat is oké).

Er zijn verschillende vormen van meditatie, zoek uit welke het beste bij past en beoefen deze.

Indien je de oefening nog niet hebt uitgevoerd, doe het dan nu!

Bronnen:
Maex, E. (2006). Mindfulness: in de maalstroom van je leven. Tielt, België: Lannoo.
Ivtzan, I. (2015). Awareness Is Freedom: The Adventure of Psychology and Spirituality. Hants, UK: John Hunt Publishing Limited.
Ricard, M., & Chödzin, S. (2010). Why Meditate? Parijs, Frankrijk: Hay House, Incorporated.
Fontana, D. (2010). Leer te mediteren. Kerkdriel: Liberto.
Niemiec, R. M. (2013). Mindfulness and Character Strengths: A Practical Guide to Flourishing. Massachusetts, USA: Hogrefe Publishing.
Gunarantana, H., & Hulskramer, G. (2018). Mindfulness in alle eenvoud. Amsterdam: Samsara.
Kabat-Zinn, J. (2005). Handboek meditatief ontspannen: effectief programma voor het bestrijden van pijn en stress. Haarlem: Altamira-Becht.
Dewulf, D., & Williams, J. M. G. (2017). Mindfulness: werkboek : gelukkig en veerkrachtig leven in het nu. Tielt: Lannoo.

Hello world!

Welcome to WordPress. This is your first post. Edit or delete it, then start writing!